BẾN TRE 31-03 - Hàng trăm người nông dân của xã Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre, hàng ngày đang đổ vào những cánh rừng phòng hộ đặc dụng ven biển của địa phương để tìm những con sâm đất về bán cho thương lái đưa vào những nhà hàng quán ăn ở Sài Gòn và xuất cảng sang Trung Quốc.

Tờ Tuổi Trẻ cho biết những con sâm đất (tên khoa học: Sipunculus, người địa phương còn gọi là con chặt khoai, con đồm độp) sống dưới những tán rừng ngập mặn được mọi người cho là những món ăn bổ dưỡng, cường dương.

Theo tờ báo này, con sâm đất có thân mình giống củ khoai nên còn được gọi là con chặt khoai, khi bị đụng vào, con vật này thun cứng mình lại và xịt nước. Sâm đất sống ở rừng ngập mặn, nơi gò đất cao, thủy triều lên xuống, chỉ đào khoảng 2-3 tấc là thấy.

Những năm trước đây dân địa phương đào vuông nuôi tôm phát hiện con vật này trong đất rất nhiều, nhưng lúc đó cư dân ở đây chưa ai biết sử dụng để làm thức ăn. Từ khi biết sâm đất bán được khá tiền, mọi người đổ xô vào rừng tìm bắt. Lúc đầu chỉ vài mươi người, sau truyền miệng nhau có lúc trên trăm người và không chỉ cư dân địa phương mà còn cả người ở những xã lân cận như Giao Thạnh, Thạnh Hải mang dao, cuốc vào rừng phòng hộ đặc dụng ở Thạnh Phong lúc nước ròng đào bới bắt sâm đất.

Ðó là thời điểm con vật này được thu mua với giá 11,000 đồng/kg. Những người đi đào bắt sâm đất đều là dân lao động nghèo, kiếm sống bằng nghề làm thuê, mỗi ngày tiền công chỉ được 35,000-40,000 đồng đối với đàn ông, còn phụ nữ chỉ 25,000 đồng/ngày, mà không phải ngày nào cũng có người thuê mướn. Nay đi đào sâm đất một buổi mỗi người kiếm được 70,000-100,000 đồng (hơn 6 đô la) nên đã kích thích họ săn bắt con vật này.

Tại vựa thu mua sâm đất ở ấp 3, chị Lê Thị Huyền - chủ vựa - cho biết: “Ðầu tiên có một người ở Sài Gòn tìm đến Thạnh Phong thăm hỏi qua nhiều người có ai biết con sâm đất! Tuy nhiên không ai biết, người đó tìm đến tôi, lúc bấy giờ tôi đang thu mua thủy sản, tôi bảo là có biết, người này cho giá mua vào 11,000 đồng/kg và nhờ người dân ở đây sơ chế, cắt đầu nặn bỏ ruột (toàn là đất), rửa sạch, giá sơ chế 500 đồng/kg, nhưng tôi không chịu và kèo nài lên 1,000 đồng/kg cho bà con ở đây nhờ.

Sâm đất sau sơ chế cho vào thùng giữ lạnh, mỗi chiều gửi xe chở hàng thủy sản đưa lên giao cho vựa ở Sài Gòn. Từ ngày sơ chế con sâm đất, bà con ở đây rất phấn khởi. Sáng nào họ cũng đến sớm nhận nguyên liệu về cả nhà cùng sơ chế. Mới 2 giờ sáng, nhiều người đã chờ trước nhà tôi để xin nhận nguyên liệu về sơ chế. Những hôm thu mua được ít, phải chia đều cho mỗi người vài ký để ai cũng có mà làm...”

Chị Huyền cho báo Tuổi Trẻ biết tiếp: “Có một lần chủ vựa ở Sài Gòn về đây chế biến món xào cho cả nhà dùng thử, thịt sâm đất giòn và ngọt hơn con mực. Ông chủ vựa này nói là ở Sài Gòn, Ðồng Nai, người ta dùng sâm đất để nấu phở, nấu cháo nước dùng rất ngọt. Ở Trung Quốc người ta mua con này để ăn nên thuốc... Nhu cầu mua rất lớn”.

Sâm đất có giá trị như vậy nên con người săn tìm chúng rất dữ. Tại dốc cầu Bồn Bồn của xã Thạnh Phong, từng tốp nông dân, áo quần còn lấm lem bùn đất chạy xe đạp chở đầy giỏ, túi sâm đất đến bán cho người thu mua.

Anh Nguyễn Văn Phục - một nông dân ở ấp 6 (Thạnh Phong), cân bán cho vựa thu mua 10 kg sâm đất, than: “Nay ở cồn Mít, cồn Dài số lượng sâm đất đã giảm, phải ra tận cồn Ðâm, cồn Tròn (sát biển) mới đào được nhiều. Ðào sâm đất cực lắm, phải chui vào rừng ô rô, cóc kèn, cây, gai đâm trầy cả mình mẩy, nhưng nhờ có con sâm đất này cuộc sống gia đình đỡ hơn, bữa ăn có thịt, có cá”.

Cũng như anh Phúc, anh Lưu Văn Kiệp, chị Nguyễn Thị Loan ở Xẻo Dưa (ấp 2, xã Thạnh Hải) chuyên sống bằng nghề làm thuê, ai mướn gì làm nấy, nay ngày đào được 7-10 kg sâm đất, dù giá đã xuống còn 7,000 đồng/kg cũng phấn khởi vì ngày nào cũng có thu nhập.

Thế nhưng vẫn báo Tuổi Trẻ cho biết, việc người nông dân đào sâm đất gây ra những tổn hại lâu dài cho rừng ngập mặn. Phóng viên kể: “Theo chân cán bộ Hạt Kiểm Lâm huyện Thạnh Phú vào kiểm tra rừng ngập mặn thuộc Tiểu Khu 19 (lâm trường huyện) là khu đang bị đào bới nhiều nhất. Nhìn từ bên ngoài, bìa rừng vẫn còn một màu xanh ngút ngàn, nhưng vào bên trong nhiều lõm rừng bị chặt phá, cây bần, cây mắm ngã tứ tung, mặt đất nơi những gò cao bị đào bới nhiều lần tan nát.

Anh Nguyễn Văn Nhân, hạt trưởng - nói: sâm đất có nhiều trong rừng mắm, sống ở độ sâu 2-3 tấc. Chức năng của nó cũng giống như con trùn, có tác dụng làm tơi xốp đất, giúp cây phát triển nhanh.

Ðể dễ dàng đào được sâm đất, họ phải chặt trống cây rừng để không vướng cuốc. Một người đào một ngày 10 kg sâm đất, phải chặt cả trăm mét vuông rừng. Hiện nay chưa kiểm tra xem đã mất bao nhiêu hecta rừng, nhưng nhẩm tính ở vựa thu mua một ngày trên 1 tấn sâm đất, khoảng trăm người đào bắt, mỗi ngày ước chừng mất đi một mẫu rừng ngập mặn. Rừng ở đây không có cửa nên khó kiểm tra người ra vào chặt phá. Trước đây, người vào rừng đào bắt sâm đất còn mang theo dao, cuốc; nay họ gửi lại nhà dân gần đó, đi mình không nên kiểm lâm khó biết được. Trong rừng thấy thấp thoáng cán bộ kiểm lâm là họ lánh ngay nên không ngăn cản được.

Ngoài ra, hằng ngày người dân trong vùng có thể vào rừng bắt con cua, con nghêu, con ốc, tôm, cá... kiếm sống được. Nếu mai đây không còn rừng, chẳng những không còn nguồn lợi thủy sản của rừng mang lại mà đất giồng bên trong có nguy cơ bị nhiễm mặn, bởi không còn cây chắn sóng, ngăn gió, bảo vệ.