Sự di chuyển nước trong thực vật

                                                                     Hai Quang sưu tập

 

            Nước rất cần để phân chia các thực phẩm cần thiết cho mọi cơ quan trong cơ thể thực vật

            Nhựa di chuyển theo con đường dài qua mạch nhờ sức đẩy của rễ và nhờ sự thoát hơi nước ở khí khẩu lá, và theo con đường ngắn từ tế bào qua tế bào xuyên qua các cầu liên bào nằm ngang màng và vách tế bào. Hiện tượng này được giải thích dựa vào sai biệt giửa áp suất thẩm thấu tế bàu vùng cho và vùng nhận, thí dụ từ lá qua trái hay từ cánh hoa qua bầu noăn. Tuy nhiên c̣n nhiều trường hợp không có sai biệt áp suất thẩm thấu mà nước vẫn chảy vào rất nhiều, thí dụ diệp tiêu lúa dài ra mau, hay hột lên mầm, hoặc hoa nở vào đêm hoặc cử động ngủ và thức của lá.

            Trong vài chục năm gần đây nhà khoa học đă chứng minh các chất điều ḥa sinh trưởng như acid abscisic (AAB) và Turgorin, có ảnh hưởng trên sự vận chuyển nước trong thực vật. Sự thoát hơi nước qua khí khẩu của lá có nguồn gốc trong cử động của khẩu, điều khiển bởi sự trương nước của cặp tế bào bao lổ khẩu. Tế bào này trương nước v́ có K+. Luồng K+ này xảy ra qua các kênh và điều khiển đóng khẩu do trương nước tức K+ thâu vào. Ảnh hưởng của AAB được chứng minh qua trung gian của pH tại điểm AAB bám vào. Vậy trong trường hợp này tế bào trương nước v́ có gia nhập ion K+ qua con kênh K+.

            Nước có thể di chuyển qua con kênh nước. Vật liệu nghiên cứu là tế bào tảo Chara được buộc hai đầu vào hai môi  trường có áp suất thẩm thấu khác nhau để quan sát sự di chuyển nước qua màng. Kết quả phân đoạn màng cho thấy các đoạn có tính thấm nước khác nhau, v́ chúng có nhiều lỗ thông nước gọi là aquaporin nằm đặc biệt trong lớp lipid của màng. Khi dùng Hg là một chất ức chế phản ứng biến dưỡng th́ ghi nhận Hg cũng ức chế luồng nước qua các Aquaporin. Các lỗ này được xem như là các kênh nước v́ chỉ có nước mới xuyên qua được mà thôi, có rất ít chất tan, chúng hiện diện ở nhiều thực vật ngoài tảo Chara, như lá thuốc lá.

            Các lỗ nước này là những protein kỵ nước, cơ bản của màng tế bào và màng không bào v́ chúng cho nước chảy xuyên qua chúng đồng thời chọn lọc nước để cho chảy vào hay ra tùy theo thế nước của vùng. Các lỗ nước Aquaporin này do turgorin điều khiển. Nhiều yếu tố khác nhau như ánh sáng, nhiệt độ, sự khô hạn cũng ảnh hưởng qua trung gian các chất điều ḥa sinh trưởng và các chất thâu tia ánh sáng như phytochrom, nhờ đó thực vật bao giờ cũng tươi xanh và đứng thẳng ngoài vườn, trong chậu hoặc trong b́nh.

            Bất cứ vấn đề nào liên quan đến khoa học dù cây cảnh đẹp hay vấn đề nào khác cũng đều khô khan và khó đón nhận. Tác giả xin quư đọc giả thông cảm

 

                                                                                    Bài: Gs Mai Trần Ngọc Tiếng