CHẬU TẮC CÁI MƠN

(Trái quất) 

 

                                                                                                            Ông Đào Thật     

                                                                                                                      Cái Mơn     

          Cái Mơn xứ  cây trái, hoa kiểng, đó là cái nh́n khái quát. Đúng hơn Cái Mơn có nhiều giống cây ăn quả  và nhiều loại hoa kiểng do ông cha đễ lại, hoặc do thói quen sưu tầm. Cái Mơn thường lấy hoa kiểng từ Sa đéc về để chuyển đến các tỉnh miền Hậu Giang, có khi đi ngược trở lên thành phố. Nói thật chính xác th́ người Cái Mơn sống bằng nghề buôn bán cây giống và hoa kiểng.                        

          Có loại kiểng chưng vào dịp Tết  mà không  nơi nào có thể cạnh tranh với Cái Mơn: cây tắc. Nghề làm tắc ở Cái Mơn là “nhất xứ”, lời phát biễu nầy có thể không sai. Trước thiên niên kỷ nầy chỉ có Cái Mơn làm tắc. Sau đó có người Sađéc tham gia chợ nhưng họ vẩn đến Cái Mơn mua nhánh đă chiết sẳn. Ngoài Bắc  thời gian gần đây có đem vào thành phố cây quất, nhưng h́nh như chỉ để góp vốn cho người Cái Mơn. Lư do  là cách làm kiểng  của người miền Bắc không hợp với tâm thức người miền Nam, nhất là người Hoa.                  

           Trồng tắc. (cũng gọi là trái hạnh)                 

   Cây tắc (quất) ra trái suốt năm, muốn cho ra trái  đúng vào dịpTết  th́ chiết cành vào ngày 5 tháng 5 âm lịch. Nhánh ra  rể, cắt ủ vài tuần lễ, sau đó trồng vào những giỏ tre,  để trong trại vài tuần, tránh để rụng lá. Trồng bằng phân rơm trộn với ít phân chuồng. Để cho lá cây xanh mướt người ta tưới nước bánh dầu ( xác cơm dừa).Đễ sai trái, trái to, bóng láng , đúng ngày Tết, không sớm quá trái héo đi, trễ ngày trái c̣n xanh không chưng được, đó là chuyện thuộc về kỷ thuật của mỗi nhà vườn.

 Tưới mỗi ngày, nhưng  sau cơn mưa phải xả  bằng nước sông, nếu không sẻ bị úa ( chạy).

          khách hàng         

          Kỷ thuật trồng Tắc đă khó, thị hiếu của khách hàng càng rối hơn. Người Hoa ở Chợ Lớn đ̣i trái to, bóng láng, không cần sai trái, lá cây phải hơi ngă vàng, màu mở gà, không được xanh đen. Trong cây Tắc phải t́m cho được một quả gọi là trái lộc. Chủ vườn cả năm săm soi đă thấy rồi, nhưng không  chỉ cho ai biết, ngay cả với người trong gia đ́nh bởi sợ vô ư tiết lộ bí mật, kẻ xấu đến bẻ đi th́ toi công , chỉ  khi  ra hàng gặp đúng đối tượng biết chơi mới chỉ cho thấy. Nếu  là đại gia người Hoa th́ chơi luôn, giá cả không thành vấn đề. Theo tôi th́ đó chỉ là quả có thẹo mà ở loại cây khác th́ phải bẻ bỏ. Với người Việt b́nh dân th́ cần những cây tắc thật sai trái, xanh cũng được, đễ sau tết  dùng thay chanh, có vị ngon hơn.      Những ông trùm ṣ  định bụng  mua tắc để sau Tết đem trồng lại lấy giống, làm cây gia vị cho gia đ́nh. Mua một lần xài lâu dài nên đâu có ngán. Ông tính sai rồi! Loại cây trồng trong chậu, trong giỏ dùng toàn phân quen rồi, ông trồng lại không sống nổi đâu, hoặc nếu ông tài lắm th́ cũng phải mất rất  nhiều thời gian cho cây  làm quen với môi trường mới.

              Ḍ Tắc:

            Đễ có chậu kiểng Tết bằng cây tắc đầy trái, rực rở màu vàng óng ánh  không thể đem thẳng từ vườn ra  chợ mà c̣n phải sữa sang lại cho bắt mắt. Càng sai trái, cây càng oằn xuống, trông chẳng nên thơ chút nào. Phải  làm sao cho ra cây cảnh. Từ chuyên môn ở Cái Mơn gọi  là “ḍ tắc”.

           Những năm trước đây người ta cấm những cây sậy chung quanh miệng giỏ, kéo nhánh tắc x̣e ra chung quanh  cho đều , buộc dây, thế là xong. Những năm gần đây nhà vườn lưu ư tạo ra nhiều dáng đẹp,  như h́nh tháp hoặc h́nh thú, tùy theo năm. Người ta tranh nhau ḍ những chậu tắc thật cao, có khi đến ba thước hoặc hơn. Đễ làm xong chậu tắc như vậy phải mất rất nhiều thời gian,  bởi phải làm giàn để đứng, liên kết nhiều chậu nhỏ lại với nhau. Đây là công việc đ̣i hỏi nhiều khiếu thẫm mỹ, sự nhẩn nại. Đa số người ḍ tắc là chị em phụ nữ, và là nghề truyền thống của gia đ́nh. Gia đ́nh siêng năng cũng kiếm được nhiều tiền xài tết.

          Kinh tế làm tắc.     

          Những chậu tắc to đùng như vậy chỉ dành cho các đại gia , khách sạn, nhà hàng biểu diển, tranh hùng với nhau. Kiếm mối được th́ giàu to, ngược lai chở về hái trái bán làm mức th́  ê mặc vừa  phá sản. Tôi nói phá sản bởi làm tắc cũng đ̣i hỏi nhiều vốn: mua nhánh, phân, thuốc sâu, thuốc kích thích ra trái và trái đẹp, giỏ phải thay hai lần, thuê ghe  tàu dịp Tết không phải  đơn giản.. rồi c̣n phải biếu xén nơi nầy nơi khác, thuế th́ khỏi phải nói..bởi cứ tưởng giá cao và dễ ăn lắm nên cứ nh́n mà đánh thuế, đấy là chưa nói đến phải giữ kẻ gian cướp lấy giửa ban ngày , giữa chợ, chắc ăn th́ thuê bảo vệ ( băng nhóm bảo kê).Nếu tính công sức trong sáu tháng trực trời mưa, tưới vào ngày nắng, có người thối cả móng chân  th́ nghề nầy không hiệu quả kinh tế lắm. Người ta vẩn làm v́ yêu nghề thế thôi.

              Cây tắc ngày nay. 

         Cây  tắc là loại kiểng đặc trưng của Cái mơn. Sắp đến Tết mà rảo quanh Cái mơn không thấy những vườn tắc  vàng ối dọc bờ sông, nghe như thiếu ǵ đó của không khí Tết. Biết sao! Nhà vườn không thể đeo đuổi một nghề không đem lại kinh tế cao. Xưa ai có nghề làm tắc có thể tậu đất, xây nhà,  mua sắm đủ thứ… thời vàng son của nhà vườn không c̣n nữa!

          Có nhiều lư do giải thích sự kiện nầy. Trước hết có lẻ do khâu vận chuyển khó khăn. Tắc là loại làm lấy số nhiều, nặng nề, vận chuyển bằng đường sông th́ tiện lợi hơn. Nay những con rạch  được ngăn lại,  ghe thuyền chỉ c̣n chịu chết. Phương tiện giao thông  ở Cái Mơn, xứ sông rạch, đă chuyễn sang đường bộ, nhanh hơn nhưng không chuyên chở đựoc nhiều và tốn kém hơn đ̣ giang. Những cây tắc cao vài mét th́ sao chở bằng xe được!

          Về phía thị trường cũng thay đỗi. Cây tắc cũng có tên là cây  hạnh, nên đem chưng trong nhà dịp Tết đễ cầu hạnh phúc, đó là thói quen của đa số người Trung Hoa và cũng không ít người Việt Nam.

          Tư duy của con người ngày càng thực dụng. Chưng chậu tắc không đẹp bằng những chậu hoa đủ màu, tràn ngập đường phố ngày Tết, giá cả lại bèo . Nhà sang và cơ quan xí nghiệp mướn những cây mai to để chưng . Mỗi gia đ́nh một chậu mai nho nhỏ cũng đủ vui Tết. Những gốc mai to giá khá đắc, nhưng sau Tết gởi lại nhà vườn nuôi đễ dành cho  sang năm, không tốn là bao

          `Người Cái mơn và cây tắc .     

          Qua tŕnh bày, chúng ta được biết cây tắc một thời là kinh tế mũi nhọn của người Cái Mơn. Trong hoàn cảnh như hiện nay phải  chăng Cái mơn  đă dẹp chợ tắc? Một anh nhà vườn đă trả lời tôi:

          -Anh chưa chết đâu em!

           -Thế th́ các anh đă xoay trở thế nào?

          -Người ta vẩn c̣n thích chưng tắc ngày xuân, bởi nó c̣n là cây “hạnh”, nhưng kiểu dáng phải tân thời hơn. Anh biết ngoài Bắc vẫn có trồng tắc và trồng rất qui mô, trồng ngay trên đồng ruộng, nên thân cây to,  nhưng họ không sữa sang ǵ cả, bán không ai mua. Năm nào họ cũng  đem vào thành phố Hồ Chí Minh bán, nhưng sau cùng nài nỉ ḿnh để bán rẻ. Thế là vô mánh! Chúng ta mua về trồng lại trong chậu, năm tới sửa tàn rồi đem bán, một lời không biết mấy lần..Loại tắc trồng  ngoài đất ruộng có thể trồng lại dễ dàng , không mất thời gian  và khổ thân nuôi cành.      

          Theo hướng dẩn của anh bạn, tôi  định đến vài vườn kiểng của người Cái Mơn  vùng Hốc Môn, Bà Điễm để xác minh, nhưng chỉ đủ giờ thăm cơ sở của anh Minh Tân. Đúng là các anh tuổi trẻ tài cao. Trên mấy mẫu đất gieo trồng đủ loại cây công tŕnh, nếu chịu bán là thành tỉ  phú ngay, ngoài ra anh chỉ cho tôi cả ngàn chậu tắc gốc to, đầy trái, sửa như bông sai . Anh thành thật cho biết năm rồi kiếm được vài trăm triệu với loại tắc nầy. Năm nay chắc phải khá hơn nhiều. Người Cái Mơn vẩn c̣n làm tắc dịp Tết chỉ có điều là dời địa điểm thôi!