CI MƠN  v ...

... CY ĐO LU, CY CHIM CH

 

         C lẻ phải từ năm mươi năm về trước v ti đ ngoi tuổi  nầy m khng chứng kiến chỉ nghe ni.  Đ l  vo thời điểm cc nơi chưa c thi quen trồng cy ăn quả, chỉ c Ci Mơn. Chng ta nhớ lại xem.

Đất Giồng th trồng khoai, trồng đậu, c lắm l trồng t ma để c thức ăn giải khc cho vui. Đất ruộng th cuốc khoai lang  để chờ  mưa cấy la, sau ma gặt c thể trồng dưa hấu bn Tết v t hoa mu gọi chung l đồ giồng như dưa leo, b đao, củ kiệu, khổ qua, đậu nnh, đậu bng  v.v

 Đất rộng, người thưa. Ruộng đồng c bay thẳng cnh, lng no cũng c đất hoang v nhiều rừng chồi. Nui tru b thả lan, nghĩa l sau ma la cho chng tha hồ đi hoang, chẳng mng biết đn b tru đang ở đu. Nhiều đn b, đn tru họp lại thnh một bầy b, bầy tru đng v kể, tự do luyến i v sinh con !     

Ma mưa đến, nh nng gọi l sau mưa, cc chủ chăn bắt đầu tch bầy, gom đn th  về chuồng, chuẩn bị cy bừa. Điều hay l khng mất, khng lẩn lộn th của chủ nầy với chủ khc. Lc nầy chủ mởi kiểm sot xem năm nay gia đnh được thm mấy con ngh v.v..

 Đất rộng nhưng khng trồng cy, c  theo gương ng b  th trồng vi cy cau, dừa, đm tre, nh giu trồng thm cy xoi, v sửa. L luận của người xưa l trồng cy  biết chừng no c ăn. Chưa tng thấy tri cy, nn khng tin  cy sẻ cho tri. Biết sống tới mai để khoai lm giống đng lthập nin chi kế mạc như thụ mộc.

Trong hon cảnh như thế những li bun cy giống người Ci Mơn mặc sức lm mưa lm gi. Chỉ cần chở một ghe cy giống với v loại tốt xấu lẩn lộn, thế  nhưng ai hỏi cy g l c giống đ. Chưa c kỷ thuật thp cy,  chỉ c cy ương hạt, mất nhiều năm v tốn nhiều cng sức, khng đủ cung cấp. C vi giống cy c thể gy giống bằng cch chiết cnh như sab, lkima, mận, cam, chanh, ổi v.v  Cch nầy khng cung cấp nhiều giống v khng đủ cnh v hư hao nhiều.

Cu chuyện gạt gẩm tai tiếng để đời l thế nầy. Xứ Ci Mơn c ng tn Điều, tổ sư ni khot, chuyn nghề đi ghe bn cy giống. Một lấn đắt hng ng cho ghe khng về sớm. Nhiều người đn hỏi mua cy trồng, khng cn cy bn ng thấy tiếc qu mới nghỉ ra kế. ng dừng ghe,  ln bờ sng bứng một số cy mướp st, lấy bẹ chuối bầu lại tử tế rồi tiếp tục cho ghe đi bn thử nghiệm. Trn bờ sng c  người gọi:

-         ng chủ ghe, cn cy giống khng?

-         Cn vi cy, muốn trồng th ti gh.

-         ng cho xem.

-        Ti chỉ cn c vi cy, ng c trồng th lấy, ti để gi phải chăng. Ti cũng gấp về đi chuyến khc, kỳ nầy đắt qu.                                                                  

          -       Cy g đy ng?

 

            ng ngập ngừng cht rồi mạnh dạn trả lời:

            -  Đo lu.

            -  Tri c ngon khng?            

            -  Cn tuỳ, ai dng  được th ngon, ai dng khng được th chịu  thua .

          - Cn c mấy cy ng để cho ti lun. Bao nhiu một cy? ng Điều muốn ngọng ni khng nn lời. Ni lo cho vui th được nhưng gạt gẩm lấy tiền ng chưa quen, nhưng đ lở bun lao th phải theo lao. ng đp:        -  -    

Đường sng nầy ti qua lại lun, quen với b con nhiều, thi cn mấy cy tặng ng trồng lm kỷ niệm, c thơm thảo ng  cho ti cht t gạo, mấm dằn ghe đi đường  l tốt rồi

Hm khc khng đủ cy bn  ng lại tm mấy cy vẹt v bầu rồi bn với tn mới:cy chim ch, người ta cũng mua .

Hng tuần, hằng thng,ng Điều vẩn bằng yn cho ghe trn sng bn cy. Ni theo người nh nng: ngy lụn thng qua, khng nhớ đ mấy năm, nhưng trời bất dung gian đảng, cy vẹt v cy mướp st đều ra tri. Dn chng bn bờ sng hậm hực chưởi bới ng gi ni lo. Bấy giờ đầu cu chuyện trong xm khng phải l miếng  trầu nhưng l cy chim ch, cy đo lu. Người ta cho trẻ con đn ghe ng đề lm cho ra lẻ, c người cn ni để lm thịt ng. ng Điều biết trước việc nầy c ngy sinh chuyện, nhưng trốn đu by giờ. Con đường lm ăn, cứ đi, tới đu tnh tới đ.

V ci ngy khng đợi đ đến. ng bnh tỉnh cho ghe giửa sng, thằng b trng thấy n thng bo ngay cho hng xm:           

            - B con ơi! ng gi chim ch đến rồi !Cả xm, gi trẻ, lớn b, nhanh chn chạy ra bờ sng la lớn tiếng.

            - ng gi chim ch, đo lu gh v đy c chuyện.

 

ng dư biết chuyện g rồi nhưng giả bộ ngy thơ, vẩy tay, vui vẻ cho b con. Họ đu gọi ng , gọi ng chim ch, đo lu no đCi vẻ ngy thơ v tch sự của ng cng lm cho dn trong xm nng nảy bực tức hơn. C tiếng chưởi thề, la , vung tay, dậm chn,  thậm ch c người như muốn lội sng ko ng ln.

ng vẩn n tồn trỏ tay vo ngực hỏi:

 - Gọi ti phải khng?

 

Dn vừa gật đầu vừa la lớn.

           - Đng rồi, gọi ng đấy.ng gi kho giả bộ, ln đy rồi biết.

 

ng nhủ thầm, biết chứ sao khng! ng từ từ cho ghe vo bờ, vừa tnh kế. Phải đậu ghe ở xa bờ một cht, đủ để ni chuyện v  khng tn no c thể nhảy xuống được kẻo sinh chuyện li thi. Thế l cch bờ độ mươi mt ng cấm so ni chuyện. Dn chng thc giục:

-  No ng gi cho ghe vo bờ rồi ln ni chuyện phải tri.

            -  Chuyện g m phải tri dử vậy, qua mới đi đến đy chưa bun bn g cả.

            -  Cy đo lu v cy chim ch chớ chuyện g. Chẳng ngờ ng gian xảo qu

            -  Thế cy chim ch đ ra tri rồi phi khng?

            -  Cy vẹt sao ng lại gạt chng ti l cy chim ch ?

            -  Th mấy người hi cho chim thử coi n ăn khng? Chim khng ăn l chim ch. Ti ni lo mấy người chổ no?

-  Cn cy đo lu th sao? Ni cho hết đi ng gi ba xạo.

            - B con đ biết v gọi tn ti l ng Điều. Đo lu tức l Điều lo.Ti đ tự nhận  ti ni lo sao b con tin, lổi ở b con hay ở ti?

 

C nhiều tiếng th thầm thất vọng trn những gương măt cn đầy bực tức.Cũng c người mĩm cười kn đo. Một người cao nin ra vẻ kẻ cả:

           - Thi chng ti chịu thua ng. ng l người Ci Mơn, trn chợ dưới  sng, ni năng chng ti lm sao snh được. Nhưng ti biết c tri g ch ch, ngon lắm.

           - Đ l tri sa b ch, khng phải tri chim ch!

 

            Những người ở ven sng thua ng Điều, nhưng họ khng on giận. Người Đồng Bằng Sng Cữu Long đơn sơ, dể tnh l vậy.

ng Điều thở pho nhẹ nhỏm nhưng vẩn chưa dm ln bờ mặc dầu c người mời. ng cm ơn, lui ghe v hẹn hm khc.

    

 Lời bn: C lẻ đy l cu chuyện của một người Ci Mơn no đ bịa ra để chọc qu ng Điều trong lc tr dư tửu hậu. Chuyện đời đu c qu dể dng như vậy. Nhưng v tnh cu chuyện tiếu lm nầy để lại cho Ci Mơn vết sẹo kh tẩy.

Khng sao, anh hng no m khng mang thẹo : thẹo v chiến đấu, v tập v, v tai nạn. Rắc rối của cuộc đời l dn du đảng thường mang thẹo, biết đu m đnh gi. Thi th cứ bnh tinh nhận xt v chậm phn đon.

            : trồng cy th c kế hoạch. Đề ra đươc kế hoach lu di chừng no th trinh độ văn minh khoa học cao chừng đ. Người Ci Mơn đ sớm biết sống c kế hoạch khi bắt đầu trồng cy: điểm son của Ci Mơn. Văn minh cng gio đ được cc linh mục thừa sai vung trồn rất sớm.