|
NGÀY TẾT
1. Ư nghĩa chữ Tết : Chữ Tết là cách nói trại của chữ Tiết, có nghĩa là đốt tre, khớp xương, nói rộng ra là giai đoạn, thời kỳ. Người Tàu thường phân biệt những tiết lập xuân (5 tháng 2 đến 6 tháng 5), lập hạ (7 tháng 5 đến 8 tháng 8) ; lập thu (9 tháng 8 đến 8 tháng 11) lập đông (9 tháng 11 đến 4 tháng 2). Đến ngày đông chí 22 tháng 12, ngày ngắn nhất trong năm, Ông Táo sửa soạn sẵn (có người phàm trần phụ một tay bằng cách làm Sớ sẵn) để hôm sau về Trời gặp Ngọc Hoàng Thượng đế, tấu tŕnh sự việc ở nhân gian. Đối với Việt Nam vốn là nước nông nghiệp, sự sống (+ chết), cuộc sống được điều động theo nhịp độ thời tiết mưa nắng, bốn mùa. Việc trồng trọt phải thuận theo từng mùa. Cuộc sống theo một nhịp điệu riêng phù hợp với sự tuần hoàn trong Trời Đất: Cuộc đời cứ như vậy mà sống một cách êm đềm theo nhịp điệu « mưa thuận gió ḥa » cho đến « tháng một, tháng chạp nên công hoàn thành ». Và tiện lợi thay, tháng chạp, trời lạnh, vào mùa khô, việc đồng áng tạm ngưng, người nông phu nghỉ ngơi ăn Tết, mừng đón mùa màng sắp đến. Cái niềm vui « nên công hoàn thành » ấy do Trời Đất ban cho, cho nên lời ca dao « nhờ trời một mẫu năm nong thóc đầy » mang nặng ḷng nhớ ơn ; nó giục giă người nông phu, người dân tổ chức Lễ Hội mừng Năm Mới thật tưng bừng, trang trọng. Những ngày lễ hội tưng bừng náo nhiệt « mừng đất, nhớ trời » của ta được gọi là Tết Nguyên Đán gọi tắt là Tết. 2. Ư nghĩa chuyện ‘‘ăn Tết” Trong tinh thần « nhớ ơn Trời đất » ấy, người Việt Nam tổ chức ngày lễ hội đầu năm - nghĩa là ăn Tết - với những tập tục khá riêng biệt : - thờ cúng Trời Đất : Trong khi Vua và Triều đ́nh lo Tế Trời Đất ở đàn Nam giao (kinh đô Huế) người dân, sau khi làm lễ tiễn đưa Ông Táo về Trời, tổ chức ngày Lễ Hội Đầu Năm bằng những buổi lễ Giao thừa, dựng nêu, lễ Tổ Tiên, lễ đi hái lộc (xuất hành). Trong những buổi lễ, trên bàn thờ phải có bánh chưng, bánh dầy và những trái cây đặc biệt Việt Nam: măng cầu, dừa, đu đủ, xoài. Theo tục lệ cổ truyền có sẵn từ đời Hùng Vương, người Việt phải dùng loại thực vật địa phương để làm bánh cúng: bánh chưng (bánh tét) gói bằng lá dong, với gạo nếp, đậu, hành, thịt heo và gia vị hành, tiêu, muối. Bánh chưng h́nh vuông tượng trưng cho Đất, thuộc Âm; bánh dầy là một khối đơn thuần, chắc, dẻo, màu trắng tinh của nếp. Bánh dầy h́nh tṛn, mặt trên tṛn, mặt dưới phẳng, tượng trưng bầu trời, thuộc Dương. Nh́n cái bánh chưng, bánh dầy, ăn một bánh chưng, cắn một miếng bánh dày, người Việt tưởng nhớ đến nguồn gốc của ḿnh, của ông bà tổ tiên, để tự nhắc nhở rằng ḿnh phải sống thuận hợp với Trời Đất. Đấy là theo đúng đạo trời, theo đúng lẽ âm dương, hiểu được cái lư uyên nguyên : vạn vật đồng nhất thể, mọi vật đều có cha có mẹ. Ngoài ra c̣n có những thứ hoa quả, bánh mứt được chọn lựa cho ngày Lễ Hội Mừng Đón Năm Mới này nữa như ngũ quả: cầu, sung, dừa, đủ, xoài (cầu xin vừa đủ xài ?) các món ăn gồm có ngũ vị, ngũ sắc.
- Tôn kính tổ tiên : Đạo Trời đặt nền tảng trên ḷng biết ơn Trời Đất, buộc con-người Việt Nam phải « ăn ở » thuận thảo với những bậc cha mẹ (= sinh thành nói chung, kể cả Trời Đất). Cho nên khi nói đến đạo Trời, mặc nhiên ta nghĩ đến đạo Hiếu (gồm có bộ lăo trên chữ tử) với nghĩa từ nguyên : tỏ ḷng biết ơn người trên (bậc sinh thành) bằng ḷng tôn kính, sự tôn thờ. Đạo lư Việt Nam đặt nền tảng trên tục thờ cúng tổ tiên, mừng tuổi ông bà, cha mẹ. Ngày Tết mà không có được một ít hương hoa cúng bái tổ tiên là một sự thiếu sót xem như bất hiếu. Việc mừng tuổi cũng giống như cuộc lễ tổ tiên phải được tổ chức trang trọng để cho những trẻ em biết tôn kính ông bà, cha mẹ và tiền nhân.
- Sum họp gia đ́nh, về quê ăn Tết : Người Việt Nam luôn luôn đặt t́nh cảm gia đ́nh (tổ tiên, cha mẹ, anh em, bà con thân thuộc) lên trên mọi liên hệ khác. Cách ngôn của ta nói : Bà con xa hơn láng giềng gần để trân trọng, tôn quí trước hết là t́nh máu mủ, sau đó là t́nh lối xóm, làng nước, đồng bào. Giữa sự tụ họp với bạn bè để ăn mừng, để vui chơi và sự sum họp gia đ́nh, trở về sống cái không khí đầøm ấm thiết tha với những người cùng máu mủ, gịng họ, người Việt Nam thường chọn niềm vui thứ nh́. Ăn Tết tha hương không có t́nh thuơng yêu của những người thân trong gia đ́nh, thiếu t́nh thân thiết của họ hàng, làng nước, hoặc những buổi thăm viếng nhau, dù cho có « thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ », có những lời chúc tụng nhau, có những cuộc lễ chùa, hái lộc cũng không thể nào là một dịp Mừng Đón Vận Hội Mới được. Bạn bè thân quí chưa phải là gia đ́nh của ta, ngôi nhà, căn phố ở xứ người không phải là đất trời của ta ! ! Tóm lại, ăn Tết là sự trở về với Trời Đất, ông bà, tổ tiên. Ăn Tết phải có thờ cúng, cỗ bàn, sum họp. Ăn Tết phải có ư nghĩa « Tôn quí Trời ».
NVK
|