NHÀ KỶ NIỆM

CỤ TRƯƠNG VĨNH KÝ

        Có nhiều người lấy làm lạ sao Ban Hội Tề lo về cuộc lễ cụ Trương vĩnh Ký có bàn về sự không nên gọi nhà kỷ niệm cụ Trương vĩnh Ký là « Nhà thờ » cụ Trương vĩnh Ký.

Tôi xin phép cắt nghĩa dưới đây :

Theo cuộc lễ đang sắp đặt mừng tích cụ Trương vĩnh Ký đây, thì Ban Hội Tề có ý lập một « Nhà kỷ niệm » theo tiếng langsa gọi là «  Maisson du souvenir ». Đối với đạo Thiên Chúa, thì kêu « Temple du souvenir » cũng không được, nghĩa là « Nhà thờ kỷ niệm » song phải kêu là «  Nhà kỷ niệm » mà thôi.Vì tiếng «Temple » để dùng mà gọi là « Nhà thờ » mà thôi, nghĩa là nơi xứng đáng để bổn đạo mà «  thờ » Đấng Tạo Hóa.

Có một Đấng Tạo Hóa là ai nấy phải  «  thờ »  mà thôi, chớ không ai được kẻ khác «  thờ » mình. Tiếng « thờ » ( adorer ) là dùng cho Đấng Tạo Hóa mà thôi.

Dầu cho «  Các Thánh » đi nữa cũng không được ai «  thờ », bổn đạo «  kín » mà thôi ( vénérer ) nghĩa là cầu khẩn xin các thánh cầu thay nguyên giúp xin Chúa xuống ơn ( prier ).

Đấng Tạo Hóa sanh trời đất muôn vật, là Thầy Chủ cả và trời đất muôn loài muôn vật, nên loài người phải ‘ thờ’ một Thầy Chủ ấy mà thôi, vì trời đất có một Thầy Chủ mà thôi, chớ không có nhiều Thầy Chủ được, cũng như một nhà thì có một chủ chớ không có nhiều chủ được thường nghe nói như Eglise Jeanne d’ Are, Eglise Saint Joseph, Annam ta dịch ra là nhà thờ Bà Gioang d’Are hay là nhà thờ ông thánh Giuse, song là «  Nhà thờ Chúa » song dâng cho Bà Gioang d’Are hay là cho ông thánh Giuse, vì trong Nhà Thờ ấy, bổn đạo có ý « kính riêng » các Thánh ấy, chớ không có « thờ » các Thánh ấy.

Ấy vậy, nói về cụ Trương vĩnh Ký đây, thì con cháu cũng không « thờ » cụ được, lại nhớ đến cụ mà cầu xin cùng Chúa cho linh hồn cụ được tiêu rồi mà thôi.

Con cháu cũng không được cất một « Nhà Thờ » (Eglise) mà « kính » (vénérer) cụ như kính các Thánh nữa, vì có một mình Đức Giáo Hoàng thay mặt cho Hội Thánh được phép phong chức « Thánh » mà thôi.

Mà việc được chức Thánh là việc công n ghiệp « thiêng liêng » theo « việc đạo » chớ không phải theo việc « việc đời ».

Được chức Thánh là chức được cho bổn đạo cả và thế gian phải « kính » (vénérer) và cầu khẩn prier là một sự rất khó lắm Hội Thánh Thẩm xét kỹ càng cẩn thận lâu lắm, vì người chết rồi phải có công trận « thiêng liêng » nhiều, cắt nghĩa ra đây không xiết.

Bất kỳ ai. Nước nào, lớn nhỏ sang hèn, có tu trì cùng không, hễ có đủ công nghiệp « thiêng liêng » thì mới được Hội Thánh xét kỹ, có khi đời này qua đời kia, mà phong chức Thánh cho bổn đạo cả và thế gian « kính » (vénérer).

Ví dụ Bà Thánh Jeanne d’An (Gioang d’Are) là người nữ nước Langsa, được phong chức Thánh, chẳng phải là vì công trận cầm binh nước Langsa  theo việc đờ nước Hồng Mao đi nữa, là khi trước nghịch với Langsa, thì hết thảy cũng đều « kính » Bà Jeanne d’ Are này.

Trong đạo Thiên Chúa có sự ấy quý trọng, và ở nước nào cũng đều « thờ » một Chúa và « kính » các Thánh thây thảy, bất luận là người xứ nào.

Bởi vậy cụ Trương vĩnh Ký là người đạo Thiên Chúa, nên không dùng tiếng « Nhà Thờ », song hãy dùng tiếng Nhà kỷ niệm hay là tiếng gì khác.

Jacques Lê văn Đức :

Lời của Bàn hội tề - Trong khi xin phép quan Thống đốc mở cuộc quyên thì trong đó chúng tôi có nói rằng sẽ cất « In maison de culte ». Ba chữ ấy cũng có sái nghĩa, nên mới sanh ra dị nghị. Chúng tôi chủ ý là muốn cất tại mồ cụ Trương vĩnh Ký một cái Nhà kỷ niệm (Maison du souvenir) để góp tại đó các sách vỡ, các đồ của cụ dùng hồi sanh tiền vì các món ấy ngày hôm nay tản lạc hết.

Vậy chúng tôi xin đính chánh lại là Nhà kỷ niệm « Maison du souvenir » để gìn giữ các món quý báu của cụ chớ không phải để thờ phượng chi.