Chuyện xưa và nay

 

 

 

Nhân chi sơ, tính bản thiện. Đó là hai câu đầu tiên trong quyển Tam tự Kinh,  quyển sách giáo khoa dạy cho người mới học vở ḷng. Giáo dục, con người theo tư tưởng Khổng Mạnh, lấy đức là gốc của con người, hiếu là đức. Nếu Khổng Tử chú trọng về cách dạy đạo làm người th́ Mạnh Tử nghiên về mặc truy t́m bản thể, tức là gốc rể của tính Thiện. Nói như vậy th́ chúng ta thấy rất rơ là con người mới sinh ra căn bản là thiện, c̣n những điều ǵ khác như gian tà, tàn nhẫn… là do học đ̣i theo mà có. Tục ngữ Việt Nam cũng có câu: gần mực th́ đen, gần đèn th́ sáng.

          Theo Liệt Ngữ Truyện kể câu chuyện cậu bé Mạnh Kha thuở nhỏ tức là Mạnh Tử sau này. Năm Mạnh Kha ba tuổi th́ cha mất, nhà nghèo ở gần nghĩa địa, thấy người ta chôn cất, kể lễ, khóc lóc người quá cố như thế nào th́ về nhà cậu Mạnh Kha cũng bắt chước đào bới, chôn cái ǵ đó rồi gào khóc lăn lóc dưới đất.

          Mạnh Mẫu thấy vậy nói: chỗ này không phải là chỗ con ta ở được, rồi lập tức dọn nhà đến gần chợ cho dễ làm ăn hơn. Mạnh Kha nh́n thấy việc buôn bán trao đổi ngoài chợ, đảo điên, lọc lừa tiền nong… cũng bắt chước đùa nghịch diễn lại cảnh ăn nói đảo điên như người chợ vậy.

          Mạnh Mẫu thấy nơi này cũng không phải chỗ con ta ở được nên dọn đến ở cạnh một trường học.

          Mạnh Kha thấy trẻ nhỏ học lễ phép, cắp sách vở, tập đọc, tập viết, về nhà cậu ta cũng bắt chước tập lễ phép, cắp sách vở và đọc ê a… Bấy giờ Mạnh Mẫu mới vừa ḷng nói: chỗ này mới đúng là chỗ con ta ở được.

          Một hôm Mạnh Kha thấy nhà hàng xóm giết heo làm thịt về nhà mới hỏi mẹ. Mạnh Mẫu nói đùa rằng: để cho con ăn thịt đấy.

          Nói xong bà hối hận tự nhủ: Ta nói lỡ lời rồi, con ta c̣n thơ ấu, trí chưa được mở mang, mà ta nói dối nó th́ chẳng hóa ra ta dạy nó nói dối hay sao? Rồi Mạnh Mẫu ra chợ mua thịt heo mang về nấu cho con ăn thật.

           Một hôm khác, Mạnh Kha đang đi học, buổi học chưa tan bỗng bỏ học chạy về nhà chơi. Mạnh Mẫu đang ngồi dệt vải trông thấy con bèn đứng dậy, kêu con lại rồi cầm dao cắt đứt tấm vải đang dệt trên khung, nói rằng: con đang đi học mà bỏ học, th́ cũng như mẹ đang dệt tấm vải này mà cắt đứt bỏ đi vậy.

          Từ dó, cậu bé Mạnh Kha không bao giờ dám bỏ học nữa, lại học hành chăm ngoan, ngày một tiến.

          Khi lớn lên theo học thầy Tử Tư, tức Khổng Tử.

Khổng Tử là người sáng lập nho giáo được ngừơi đời xưng tụng là: vạn thế Sư biểu, tức là bật thầy của mọi thế hệ, được gọi là thánh nhân. C̣n Mạnh Tử th́ chuyên sâu hơn về tư tưởng của Khổng Tử, làm phát triển nho giáo đến hồi cực thịnh kéo dài hơn 2000 năm, được gọi là tư tưởng khổng mạnh; người đời tôn là á Thánh và được gắn liền với Khổng tử.

Như vậy giáo dục con trẻ th́ nên lấy đức làm gốc. Có tài cao, có học vấn rộng mà không có đức th́ đa phần lại là mối nguy hại của con người, của cộng đồng xă hội. Nếu tôi nhớ không lầm th́ có một danh nhân nói một câu đại ư thế nầy: “có tài mà không có đức giống như con cọp được trang bị thêm vũ khí”.

Sau đây cũng xin mượn chuyện xưa kể về một người có tài mà không có đức.

Thời chiến quốc, ở nước vệ có người tên là Ngô Khởi lấy vợ là người nước Tề, nước Tề đánh nước Lỗ.

Lỗ mục công muốn dùng Ngô Khởi làm tướng chống lại nước Tề, nhưng c̣n nghi ngại vợ Khởi là người nước Tề sẽ không hết ḷng đánh Tề. Để xóa tan sự nghi ngờ của vua Lỗ; Ngô Khởi bèn giết vợ mang đầu vào chầu vua Lỗ để cầu vinh. Rất có tài dùng binh nên đánh tan quân Tề. Kế đến lại làm tướng nước Ngụy đánh Tần, chiếm được năm thành. Sau đó lại giúp Sở tiêu diệt  hai nước Trần, Sải, khống chế tam tấn tức là Hàn, Triệu, Ngụy; phía tây đánh Tần. Đúng là một vị tướng có tài, không ai chối căi điều này; nhưng tính cách của Ngô Khởi là: tham tài, hiếu sắc, nghi kỵ và tàn nhẫn, giết vợ cầu quan, bất hiếu: mẹ chết không về thọ tang. Cuối cùng cũng bị giết chết. Không hưởng được công danh phú quư và vợ mới.

Điển h́nh thêm một nhân vật nữa, có thể nói là một tướng lĩnh xuất sắc vào bậc nhất trong lịch sử Trung Quốc. Vũ An Quân Bạch Khởi, một tướng lĩnh bách chiến bách thắng, nhưng cũng tàn ác không ai sánh kịp. Sau 37 năm chinh chiến, hạ hơn 70 thành tŕ, giết gần 100 vạn quân địch, là một tướng quân giết người nhiều nhất trong lịch sử Trung Quốc. Cuối cùng cũng bị tước hết binh quyền và bị bức tử.

Kết thúc của những người không có đức chưa bao giờ có hậu. Nên ông bà ḿnh nói: có đức mặc sức mà ăn.

Qua những câu chuyện xưa, nhớ lại chuyện nay. Ngẫm nghỉ lời giảng của Cha Sở họ Cái Mơn mỗi khi nhân dịp tổ chức dạy giáo lư hè.

Thông thường th́ có bậc phụ huynh lo cho con em ḿnh học về văn hóa là tối đa và trên cả tối đa. Phụ huynh thường lấy lư do này để cho con em tránh những buổi học giáo lư. Cha Sở có khuyên đại ư như sau: học văn hóa th́ tất nhiên là rất cần thiết rồi, không ai có thể phủ nhận được. Tuy nhiên trong năm dành cho việc học quá nhiều rồi, 2 tháng hè th́ dành ít thời gian để học giáo lư, học đạo làm người, để sau này biết sống với bà con hàng xóm, biết lễ phép với người trên kẻ dưới, có hiếu với ông bà cha mẹ…  Cho con ăn học cao mà không đạo đức sau này nó lại khinh rẻ lại cha mẹ, vừa nghèo vừa thiếu học lại quê mùa, không xứng đáng làm cha làm mẹ nó, lúc đó hối hận cũng không c̣n kịp. Đó là chưa kể đến những phụ huynh chẳng những không lo cho con học văn hóa, mà cũng không cho con em học Đạo đàng hoàng th́ sau này c̣n tệ hơn nữa.

Chúng tôi thiết nghĩ Nhà Thờ tổ chức dạy Giáo Lư cho con em chúng ta là để học đạo đức, đạo làm người, được sinh hoạt, vui chơi lành mạnh, học tập những cái hay, cái tốt của những người phụng sự Chúa. Sau này có thể do nghịch cảnh hoặc hoàn cảnh đẩy đưa lỡ sa chân vào một vài chuyện nào đó, nằm đêm nghỉ lại tuổi thơ được giáo dục, được học Đạo đức như thế nào? Nghỉ về cha mẹ anh chị em sống tốt ra sao? Chỉ trong một đêm hồi tưởng thôi, cũng có thể dễ dàng hối hận mà quay đầu làm lại cuộc đời.

Giáo lư Kitô giáo bao gồm những tinh hoa của nền đạo đức chân chính, và thật là phúc cho những ai được đào tạo thấm nhuần ơn phúc này.

Những ngày tháng đến nhà Chúa bây giờ thấy sao b́nh thường quá, không có ǵ đặc biệt, nhưng chắc chắn rằng: những điều ǵ học được ngày hôm nay, sẽ đi xuyên suốt cuộc đời của mỗi con người mai sau.

Các cha và các thầy dành những công sức cũng chỉ để cho con em chúng ta có một đời sống tốt, nối tiếp bước cha anh, chứ nào có chút lợi lộc ǵ cho bản thân. Các em nghèo c̣n được chu cấp tập, sách, gạo, tiền.v.v… để có điều kiện vươn lên.

Nói như vậy tôi cũng không có ư đề cao ai hoặc là “tiếp thị” đâu nhé!

Xét cho cùng người có đức tin đặt tất cả nơi Chúa th́ có lư hơn. Trên đời mọi sự đều tương đối, muốn bám rễ vĩnh viễn vào đời nầy là thái độ không khôn ngoan. Pascal đă cá cược: “có và không có đời sau” và ông lư luận : tôi bắt có đời sau, rồi thật sự không có đời sau th́ tôi chỉ mất đời tạm nầy, ít thôi; nhưng nếu có đời sau th́ tôi lời chút ít đời nầy mà mất sự sống đời đời đó là thua thiệt hết cứu. Nếu bắt có đời sau và đời sau có thật th́ tôi lăi vô cùng mà chỉ phải thiệt đời nầy là những thứ lẻ tẻ.

 Giáo dân

Quang Nhậm